آگاه شدن گشتاسپ از كشته شدن لهراسپ و لشگر كشيدن سوى بلخ گشتاسپ را زنى هوشمند و خردمند و دانا و با انديشه‌اى بلند بود « 1 » كه در آن هنگام اسپ چموشى را از آخور بيآورد و بر آن نشست و بسان تركان ميان را بست . آنگاه او كه از آن كارها در شگفت گشته بود ، از آن ايوان گشتاسپ راه سيستان را در پيش گرفت « 2 » . راه دو روزه را در يك روز مىرفت و در هيچ ايستگاه نمىخوابيد تا

--> ( 1 ) اين زن بنا به مندرجات اوستا و كليهء كتب پهلوى و پازند هوتس نام داشته است . صورت ضبط اين نام در اوستا هوتَئوسا Hutaos مىباشد و گمان مىرود كه همين اسم باشد كه نزد يونانيان به صورت اَتُسّا Atossa در آمده است . وى از خاندان نوذر بوده است . پورداود ، يشتها ، ج 2 ، ص 268 87 . اين نام توسط مورخان اسلامى به صورتهاى حوطس يا خطوس هم ضبط شده است . ر . ك . طبرى ، تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 479 بلعمى ، تاريخ بلعمى ، ج 2 ، ص 663 . بلعمى در يك خبر واحد آورده است كه كهرم در حمله به بلخ ، اين زن را بكشت . همان ، همان صفحه . روايتى از معاشقات اين زن با TeodorBar Xon در دست است . وى كه جهودى از دودمان كاهنان بود ، در سامريه متولد شد . نامش در ابتداى عَزازيل بود . چون آشوريها سامريه را گرفتند ، او را به اسارت بردند . ليك او از نينوا گريخت و به شهر زرنگ در سيستان ( ؟ ) نزد هوتس - زن گشتاسپ - رفت و از آنجا كه وى فردى جادوگر بود ، بسيارى را به سوى خود كشانيد و با هوتس رابطه عاشقانه برقرار كرد . ر . ك . ماركوارت ، و هرود و ارنگ ، ص 179 - 178 . ( 2 ) - در بارهء اين كه گشتاسپ به هنگام تاختن ارجاسپ به بلخ در كجا بوده است ، روايات متفاوتى وجود دارد . حكيم فردوسى چنان كه ديده مىشود ، او را در سيستان متصور شده است . نيز ر . ك . مجمل التواريخ و القصص ، ص 52 مستوفى ، تاريخ گزيده ، ص 93 . ليك برخى از روايات ديگر حاكى از بودن گشتاسپ در آن هنگام در پارس و بر كوهى بنام طمندر ، طهمندر يا طميدر هستند . ر . ك . طبرى ، تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 479 ابن بلخى ، فارسنامه ، ص 52 . ابن بلخى بر آن است كه گشتاسپ ابتدا به كوه نفشت ( نبشت ) در پارس رفته و در آنجا به خواندن زند و تأمل در آن و عبادت كردن مشغول گشته بود و سپس به كوه طميدر رفت و در آنجا پنهان شد . همان ، ص 51 . ماركوارت نام طهمندر را تحريفى از طهمدز يا همان دژتهم مىداند كه در نزديكى پارس بوده است . و هرود و ارنگ ، ص 176 . بلعمى مىنويسد كه گشتاسپ به حصار محكمى كه بر كوه اصطخر در پارس بود ، رفت و در آنجا پنهان شد . تاريخ بلعمى ، ج 2 ، ص 664 - 663 . گرديزى در يك خبر واحد مىنويسد كه گشتاسپ در آن هنگام در گرگان بود . زين الاخبار ، ص 52 .